Modern Greece Between East and West: Hysteria and Otherness / Sotiris Mitralexis

A spectre is haunting Greece, the spectre of the East-West divide. “Modern Greece between East and West” seems to be a subject that preoccupies Greeks—scholars, politicians, public intellectuals, journalists and ordinary citizens alike—since the very creation of the modern Greek state in the 19th century. It hides beneath numerous forms: apart from the explicit “belonging to the West” discourse, it also emerges as the “cultural dualism” narrative of benevolent reformers and reactionary underdogs, the “We stay in Europe” (ΜένουμεΕυρώπη) political slogan, or the “Greece has not undergone Enlightenment” narrative, among many others of its incarnations.


Perhaps the most famous exclamation concerning this is Constantine Karamanlis ’“We belong to the West,” turning this into the official doctrine of the state: the quote has come a long way from its initial context, acquiring most mythical dimensions:

I must repeat myself: politically, defensively, economically, culturally speaking, Greece belongs to the West […] Of course, we belong to the West! Greece, be it traditionally or because of interest, belongs to the Western world.” (1976)

It is interesting to note, and this should underscore every discussion on the subject, that in this “East and West” dilemma as it is usually portrayed there is no East; practically, the question concerns the extent to which Greece does or does not belong to “the West,” whatever that might be—that is, there is no person or party in Greece’s public sphere that advocates Greece belonging to “the East,” be that the East proper, Middle East, or more specifically Turkey and Asia Minor. Even the phrase “our own East” (ἡ καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολή) denotes precisely a break with what would be the East proper, it denotes a here-and-now rather than an allegiance to something Eastern, geographically or otherwise.

The sole exception, which emerges from well beyond Greece, is Samuel Huntington’s Clash of Civilizations theory, which sparked outrage in Greece when it was first published as a Foreign Affairs article and subsequently as a book in the 90s: according to it, Greece does not belong to the West precisely because it is predominantly Orthodox, while Western countries cannot but be predominantly Roman Catholic or Protestant — at least culturally so — and claim a classical legacy only through Western European versions of Christianity. Most Greek established intellectuals and politicians were quick to dismiss the idea with an almost existential anxiety, denoting that not being different, not possessing an otherness, is a sine qua non for their understanding of Modern Greece.

samuel 89What I hope to show in this article is that this very dilemma between East and West as it is usually portrayed is problematic, that this very dilemma and fixation with “belonging to the West” engenders obstacles for Greece’s flourishing, prosperity, and balance. That the fixation, in many different forms, on this question turns the country into a never-ending group therapy session, without catharsis being anywhere in sight.

What is, however, “the West”?

Before studying how Greece thinks about the West and the East, or rather the Non-West, it’s important to ask whether that geographical term indeed possesses the concrete, self-evidently given and undisputed non-geographical content it is claimed it does. Scholars (here, Lewis and Wigen) identify at least seven different versions of the “West,” and many could argue for more:

«The portion of the earth denoted by the term West varies tremendously from author to author and from context to context (the area enclosed by a heavy black line is what has been called the West):

(1) One extreme incarnation, where the West includes only England (“The Wogs begin at Calais,’” as an old racist, xenophobic refrain has it).

(2) The standard minimal West, which is essentially Britain, France, the Low Countries, and Switzerland. As interpreted by Thomas Mann, this West is basically centred on France.

(3) The historical West of medieval Christendom, circa 1250.

(4) The West of the Cold War Atlantic alliance, or Europe and its «settler colonies» (with Japan often included as well).

(5) The greater “cultural” West. By the criteria of language, religion, and “high culture,” Latin America and the areas of concentrated European settlement in South Africa are added to the West. The Philippines is sometimes included here as well. (Those more concerned with “race,” on the other hand, are inclined to add only Argentina, Uruguay, and southern Brazil.)

(6) The maximum West of the eco-radical and New Age spiritual imagination. In this formulation, all areas of Christian and Islamic heritage are included.

(7) The global (future?) West of modernization. See, for instance, Arnold Toynbee’s cartography showing the entire globe as under Western hegemony in one form or another, whether political, “associative” (India, Iran, Ethiopia), or “in the heterodox form of Communism.» [1]

As we can see, “the West” is a quite unstable concept. (However and importantly for this study, as Lewis and Wigen also argue, “the original and persistent core of the West has always been Latin Christendom, derived ultimately from the Western Roman Empire—with (ancient) Greece included whenever the search for origins goes deeper,” while “the most significant historical divide across Europe was that separating the Latin church’s Europa Occidens from the Orthodox lands of the Byzantine and Russian spheres.” [2] How does a geographical, spatial notion acquire cultural and political content and significance?


worldmapm2Returning now to Greece’s fixation with the purported dilemma since the very inception of the modern Greek state: From the very beginning, since Adamantios Korais’ writings before the completion of the Greek War of Independence, this discourse has taken peculiar forums. For example, Korais’ admiration for the French and France in general lead him to advocate “one nation,” the Greek-French, Γραικογάλλοι, who are and should be united in nothing less than one nation.

«Οἱ Ἕλληνες (Γρακοὶ) καὶ οἱ Γάλλοι ἑνωμένοι καὶ δεμένοι μὲ φιλία

δὲν εἶναι πλέον Γρακοὶ – Γάλλοι ἀλλὰ ἕνας λαός: Γραικογάλλοι».

At the same time, Korais would advocate his theory of the metakenosis according to which Greece becomes Greek in so far as and to the extent that it copies and imitates Western Europe. According to Korais, the classical Greek legacy (the exclusive focus on which as the sole source of identity clashes with the very flow of history) was continued far away from Greece, in Western Europe’s geography through the historical trajectory of the Renaissance, the Enlightenment et cetera, while Greece under it is Byzantine and then Ottoman continuations lost the capacity claim this legacy. Thus, according to Korais, it is the West that became Greek and continued the true Greece through history, while Greeks, having lost this continuity, have to now imitate Western Europe in order to achieve Greekness and to become Greeks again.

The idea might seem extreme today, not only far-fetched but truly surreal, however it certainly belongs to one of the figureheads of modern Greece’s spiritual legacy or rather to the spiritual legacy that the state has chosen for itself. For the dreams of Greeks during the war of independence and the ideology of the state after King Otto and his Bavarian Regents were certainly not identical.

The “underdog culture versus reform culture” scheme

As I said in the beginning, this desire without fulfilment for alignment to “the West” takes many and peculiar forms. A surprisingly influential East/West, or rather West and non-West, discourse par excellence is Nikiforos Diamandouros’ “underdog culture versus reform culture” theory. (Diamandouros is a member of the Academy of Athens and a political science professor, as well as the European Ombudsman for many years. He served as ideological advisor to prime minister Costas Simitis and was a party list candidate—ψηφοδέλτιο ἐπικρατείας—with the reform-centred party To Potami in 2015. He was not elected an MP, but prior to the elections it had surfaced that he would have been proposed as a potential prime minister in a coalition government, were SYRIZA not to have formed a government). Diamandouros is to be counted among the most influential figures in Greece’s “modernisation” block, i.e. influential on other opinion makers, even though his name is not widely known among the general public.

diamantouros giati aperripsa

Photo source: Nikiforos Diamandouros – Why did I dismiss a proposal to become prime minister in 2011 [in Greek, The TOC, 15.9.2015]

There is arguably nothing more fulfilling for a scholar than witnessing one’s hermeneutic schema becoming the standard frame of reference, giving shape and voice to pre-existing discourses and achieving almost universal recognition—even more so if this schema describes one’s own country, and if its acclaim emerges within the country itself. It is safe to say that this is precisely the case with Diamandouros’ “underdog culture versus reform culture” theory: the narrative that there is a fundamental division in Greek society and political life, a division into an “underdog” non-Western conservative culture on the one hand and a “reformist” Western culture on the other, the former emerging as an impediment to progress, the latter as guaranteeing it. In Diamandouros’ problematic dichotomy and narrative, the “underdog culture” represents the majority of the Greek population; it has deep roots in Byzantine and Ottoman times as well as in Orthodox Christianity, and reflects tendencies towards populism and clientelism, nationalism and xenophobia. It sees domestic politics as well as international relations as a conflict between the powerful and the powerless, always sympathising with the ones it perceives as powerless, as the victims, Greece being one of them. It is a culture of protest and resistance, with an hostility against reform, modernisation, globalisation, Europe, the US and the West. On the other hand, the “reform culture” of the modernisers is its polar opposite: it has deep roots in the philosophical and political legacy of the Enlightenment and strives towards Europeanization, rationalisation, liberal democracy and an institutions-based state, the separation of state and society and cosmopolitanism. It affirms capitalism and the free market economy, and while it reflects a minority in the Greek people, its strongholds are certain political elites, academics, intellectuals, and the diaspora. Not without important fluctuations and occasional changes, Modern Greek history and political history in particular can, according to this theory, be read as a struggle between the “underdog culture” of the backward-looking majority and the “reform culture” of the Enlightened minority, with the latter losing the battle and the former winning it.

I do not only hold that this model of Greece is fundamentally flawed, but more importantly that its prevalence and pre-eminence in diverse analyses concerning contemporary Greece renders non-partisan (or, at the very least, less-partisan) readings of Greece impossible; it blinds us even to basic facts, dictating a problematic framework of interpretation and reference and becoming a very real impediment to the progress of social sciences as far as the scholarly engagement with modern Greece is concerned.

Α Greek Neo-orientalism?

Central to my argument is that such schematisations constitute a peculiar Greek Neo-orientalism, in that they embody the very essence of cultural imperialism in Orientalism (or “Balkanism,” as described by Maria Todorova), which sees Western society as developed, rational, democratic, and thereby superior, while non-Western societies are undeveloped, irrational, inflexible, and implicitly inferior (this is a definition of Orientalism). Here, the main traits of Greek Neo-orientalism are that (a) it is voiced by Greeks, rather than by others, when they describe/criticize their own country, (b) it employs typical Orientalist/Balkanist stereotypes, albeit appropriated accordingly, including in the narrative Greece’s historical background (and proposing a rather peculiar hermeneutical framework for its understanding), (c) it always proposes, explicitly or implicitly, a further and enhanced political, cultural, and economic alignment with “the West” (in whichever way this is being defined by particular Greek Neo-Orientalists), while holding that such an alignment was never truly the case.

Greek Neo-orientalism is similar to but distinct from Balkanism; the difference lies in what is central to what I call Greek Neo-orientalism, i.e.that its narratives, originate in Greece, or at the very least by Greeks abroad, and may then be exported and reiterated by non-Greeks—rather than coming to Greece “from the outside” as it were, from external sources, and then becoming internalised. In insisting on maintaining a connection between the two terms, one could say that Balkanism evolves into Greek Neo-orientalism precisely at the moment when its stereotypes are internalised and appropriated to the point that they undergo a fermentation and emerge as original ideas, having turned into the particular schematisations under scrutiny here, which are perceived as a distinct universe of ideas—often acquiring a loftiness and theoretical refinement that is not to be found in the original and by far surpass it—Stelios Ramfos can be cited as an extreme example of such an odious metamorphosis.Thus, Neo-orientalism is implicitly responding to the need prompted by Balkanism in Greek intellectuals: in attempting to escape being themselves characterised by the stereotypes of Balkanism, in attempting to “become Western/European,” they take these very stereotypes to a whole new level as original intellectual production, to which they indeed result, rather than merely reiterating them.

West/non-West divide narratives

Today, forms and evolutions of this cultural dualism dominate public discourse and politics. Recently, we witnessed a further intensification of the implementation of geographical terms—for “the West” is primarily, if not literally speaking exclusively, a geographical term—as if they were political, cultural and historical. Witness the rhetoric that was developed before the Greek referendum of the 5th of July, 2015, which was held on a fiscal issue—and not on a metaphysical question on identity and of cosmic proportions: the “Yes” side had as its main slogan and self-determination the phrase “We remain in Europe”—Europe, not the EU—: the geographical meaning of Europe, in which we should “remain,” summarizes a number of historical, cultural and political attainments that lie far beyond the simple standard of prosperity. “We remain in Europe”: Thus in the 2015 referendum on the economy—or even perhaps, as a theory goes, implicitly on Greece’s currency, whether that would be the euro or a national currency, a theory that was not validated by the events that followed—Greek public discourse shone again with arguments on the East-West divide, this time in the incarnation of “Europe” versus an unknown and unnamed abyss or at least the wilderness that lies beyond it, as the “We Remain in Europe” slogan implies. As if Greece had to deal with a metaphysical, and not fiscal, dilemma of whether one belongs to an abstract trans-historical “Europe” beyond the EU itself, which is exclusively endowed with being civilised, humanistic et cetera. My concern here is not the affairs of Greece during the referendum and its political problems and programs, but rather than that, the very fact that a referendum on political and economic matters acquired these quasi-metaphysical dimensions, again alluding to the East –West divide.

Other forums of that narrative emerge in Greece’s public discourse with TV-enforced figures such as Stelios Ramfos and soundbites such as “Greece has not gone through the Enlightenment” («Ἡ Ἑλλάδα δὲν πέρασε Διαφωτισμό»), “Greece’s problem is that it hasn’t undergone an Enlightenment. ”Thus, Greece is thrown into a sphere of a fundamental incompatibility to Western Europe, the narrative implying that defeat is inevitable as the Greeks cannot have any other choice but to mourn their dark fate of remaining “behind,” while attempting to make up for the Enlightenment they haven’t undergone by imitating other nations as best as they can (and, of course, by doing as other nations say).

Not only is this narrative factually incorrect, as the so-called “Greek Enlightenment” with figures such as, precisely, Korais and many clerics is a well-documented subfield of Modern Greek studies, but, apart from that, if one were to actually pinpoint a historical period that marks Greece’s historical exceptionalism as deviation, i.e. as not taking part in historical developments that proved formative for Europe, this would be the Middle Ages, the Medieval period—rather than the Enlightenment.


Map source: Cosmoidioglossia FB page

Thus, way earlier than the Enlightenment—i.e. the purported historical deficit of which is mourned—Greece has not gone through the Middle Ages, it hasn’t gone through the Mediaeval period («Ἡ Ἑλλάδα δὲν πέρασε Μεσαίωνα!»). For if something marks this period, it is the novel situation that emerged in Europe after the fall of Rome, the domination of new races in the geographical space that was the Roman Empire and the darkness that prevailed in the once-Roman territories, now aptly named “the Dark Ages.” This development, pivotal as it was for what today is Western and Central Europe, was hardly as influential for the European East, in which the new capital of the Roman Empire was situated since 330 AD, i.e. New Rome – Constantinople, in unperturbed succession and without the historical development of the Middle Ages. To be exact, one could say that after a prolonged late Antiquity ending in the eighth century with the Arab invasions, the Eastern Roman Empire transitioned directly to Byzantium proper without passing through Dark Ages, or a Mediaeval period and its tumultuous chaos.

Poisoning Modern Greece’s psyche

All these are examples of how forms of the West/non-West divide narrative have been used to shape Greek public opinion. And, as critical geopolitics informs us and as we have seen, we can speak of at least eight different versions and definitions of “the West.” A further problem concerns the way in which a fixation on terms like the West is problematic for Greece’s grasp of international relations, and thus politics and policy, opting for an extremely outdated understanding of the international system. We are led to a vocabulary that describes an international system that lies at least two phases behind the current one! [3] This reading, this vocabulary, reanimates a quasi-Cold War understanding of international relations, a world long gone, which accounts for slogans of a peculiar choice of words, like “we are in danger of becoming the Soviet Union” (εἴμαστε/θὰ γίνουμε/θὰ μᾶς κάνουνε Σοβιετία!, also publicly  employed by the vice chairman of the official Opposition). After the Cold War, the globe experienced the “monopolar moment” of the United States, the “End of History” so forcefully refuted today by reality, and now experiences a multipolar world, a new phase that demands a new analytical tool. Rather than that, the political usage of the vague term “the West” and its corollaries in Greece reverts it to two phases behind, practically prohibiting any analysis from taking into account this new reality and tying Greece to a woefully outdated worldview.

In conclusion: the invocation of the West presents itself as having Greece’s progress as a desire, Greece’s inclusion in the more successful of contemporary nations. Does it however achieve this goal or rather its opposite? Is this fixation on the West an agent of progress or an agent of introversion, confusion, nationwide group therapy and failure? The brevity of this article does not allow me to analyse this matter in further depth. The fact remains that, I think, one thing should be clear: that this vocabulary functions only as an obstacle, not as an agent of change and progress: it operates as pernicious ideology. An exit from the by now normalised, permanent, all-encompassing crisis presupposes stopping these narratives short of poisoning Modern Greece’s psyche deeper.


Greek News AgendaGreek News Agenda, an online platform launched by the General Secretariat for Media and Communicatio of the Hellenic Republic.

*A first draft of this article was presented at International Society for Enzymology Annual Conference 2017, Opening Ceremony, Santorini island, 16 June 2017.

Sotiris Mitralexis is Assistant Professor of Philosophy at the City University of Istanbul and Visiting Research Fellow at the University of Winchester. He holds a doctorate in Philosophy from the Freie Universität Berlin and a degree in Classics from the University of Athens. During Lent term of 2017, he was Visiting Fellow at the University of Cambridge and Visiting Senior Research Associate at Peterhouse, Cambridge. He has taught Philosophy in Istanbul, Athens and Berlin, has published Ever-Moving Repose: A Contemporary Reading of Maximus the Confessor’s Theory of Time and has co-edited The Problem of Greek Identity: From the Ecumene to the Nation-State.

mitralexisbooks2[1] Martin W. Lewis and Kären Wigen, The Myth of Continents: A Critique of Metageography (Berkeley: University of California Press, 1997), 51; the figure originates from p. 50.

[2] Ibid., 49.

[3] I am grateful to Dimitris V. Peponis ( for this remark.

Posted in Άρθρα_Τοποθετήσεις, έρευνες_δημοσιεύσεις

Έκδοση του ΙΝΣΠΟΛ: Μεσαιωνικές Διεθνείς Σχέσεις / Μάριος Νοβακόπουλος

Το ΙΝΣΠΟΛ δημοσιεύει τη μελέτη του Μάριου Νοβακόπουλου,


Βυζαντινό και Δυτικό Σύστημα, 1054-1180


Η ανά χείρας μελέτη αναλύει συγκριτικά και παράλληλα τα δύο πολιτικά και πολιτισμικά μισά της μεσαιωνικής Ευρωπαϊκής Χριστιανοσύνης, το σύστημα της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) αυτοκρατορίας και το αντίστοιχο το λατινικού-φραγκογερμανικού κόσμου, με επίκεντρο την Παποσύνη και την Αγία Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Την παρουσίαση της εσωτερικής δομής και ιδεολογίας τους ακολουθεί η εξιστόρηση των διμερών επαφών την περίοδο των πρώτων Σταυροφοριών, συγκεκριμένα από το Σχίσμα (1054) μέχρι το θάνατο του Μανουήλ Κομνηνού (1180). Τέλος γίνονται στρατηγικές παρατηρήσεις επί της περιόδου, αποπειράται η ερμηνεία των συστημάτων και γεγονότων βάσει της θεωρίας των διεθνών σχέσεων, μεταξύ άλλων και της ιδέας περί συγκρούσεως των πολιτισμών.

Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει και σε έντυπη, βιβλιοδετημένη έκδοση του ΙΝΣΠΟΛ.

Ολόκληρο το βιβλίο σε μορφή PDF:


Η Βυζαντινή αυτοκρατορία υπήρξε μία από τις μακροβιότερες της ιστορίας.  Συνέχεια της Ρώμης, χριστιανικό και ελληνόφωνο κράτος, το Βυζάντιο ανέπτυξε έναν πολιτισμό βασισμένο στην αλληλεπίδραση των τριών αυτών χαρακτηριστικών.  Συγχρόνως, η γεωγραφική θέση της αυτοκρατορίας την έφερνε σε επαφή με διαφορετικούς κόσμους, καθιστώντας τη γέφυρα επικοινωνίας ή και φράγμα ανάμεσα τους.  Ήταν όμως και μία σημαντική πολιτική και οικονομική δύναμη.  Αυτή η σύζευξη ισχύος και πολιτισμού κατέστησε τη Βυζαντινή αυτοκρατορία πηγή οικουμενικής ακτινοβολίας.  Το Βυζάντιο διεμόρφωσε τον πολιτισμό, τις πολιτικές παραδόσεις και τις συλλογικές συνειδήσεις κοινωνιών από τη βενετική λιμνοθάλασσα ως τις κορυφογραμμές του Καυκάσου.

Η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, η Κωνσταντινούπολη, έφερε με υπερηφάνεια τους τίτλους της Βασιλεύουσας, της Νέας Ρώμης και της Νέας Ιερουσαλήμ.  Ήταν η καθέδρα του «βασιλέως και αυτοκράτορος των Ρωμαίων», διατηρώντας την κληρονομιά του αρχαίου imperium που της παρέδωσε ο κτήτορας της (Μέγας Κωνσταντίνος, 330).  Ο αυτοκράτορας λογιζόταν ως η υπέρτατη αρχή, δικαιωματικός κοσμοκράτορας.  Ταυτόχρονα η Κωνσταντινούπολη ήταν έδρα του Πατριαρχείου και άρα θρησκευτική πρωτεύουσα της Χριστιανοσύνης.  Στη συνείδηση των Βυζαντινών αυτό ήταν το σπουδαιότερο κόσμημα της πολιτείας τους, η οποία θεωρείτο στερεωμένη από τη θεία πρόνοια.  Ο πατριάρχης της ήταν ο κορυφαίος ποιμένας ψυχών ενώ ο αυτοκράτορας ο τοποτηρητής του Θεού στη Γη.  Όπου κατακτούσαν οι στρατιές του αυτοκράτορος ή όπου έφθαναν οι απεσταλμένοι του, σχηματιζόταν μία νέα τάξη πραγμάτων, ένα πλέγμα λαών και ηγεμόνων που αναγνώριζαν τη Βασιλεύουσα ως οικουμενική πρωτεύουσα και τον βασιλέα της ως επικυρίαρχο τους.  Με το ξίφος, το Ευαγγέλιο ή το χρυσό, η Βυζαντινή Οικουμένη εκτεινόταν σε ολόκληρη την ανατολική Ευρώπη, τα Παρευξείνια και τμήματα της Μέσης Ανατολής.

Το Βυζάντιο βεβαίως γεννήθηκε με το διαχωρισμό της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στα τέλη του 4ου αιώνος.  Ενώ όμως το ανατολικό τμήμα επέζησε, το δυτικό κατέρρευσε υπό τις γερμανικές εισβολές.  Μέσα στο χάος η Εκκλησία της Ρώμης βρέθηκε να είναι ο μόνος θεσμός με την ικανότητα να υπερβεί σύνορα και φυλές.  Επίσκοποι και ιεραπόστολοι ανέλαβαν να εκχριστιανίσουν τους βαρβάρους και να διαφυλάξουν τα υπολείμματα πολιτισμού.  Τους πρώτους αιώνες ο πάπας βρέθηκε υπό βυζαντινή επιρροή.  Στη συνέχεια γεωπολιτικές ανακατατάξεις και θρησκευτικές έριδες θα διασαλέψουν την ομόνοια ανάμεσα στις δύο Ρώμες.  Βρίσκοντας νέους προστάτες στο πρόσωπο των Φράγκων, οι πάπες εν τέλει θα χειραφετηθούν από το Βυζάντιο.  Η φραγκο-παπική σύγκλιση θα οδηγήσει στη γέννηση μίας νέας αυτοκρατορίας, όταν το έτος 800 ο Καρλομάγνος θα στεφθεί Ρωμαίος αυτοκράτορας.  Το γεγονός αυτό θα σηματοδοτήσει τη γέννηση μίας οικουμενικής τάξεως ανταγωνιστικής της βυζαντινής, καθώς η Παλαιά Ρώμη διεκδικεί ξανά τη θέση της ως caput mundi.  Μετά την παρακμή των Φράγκων, το 10ο αιώνα τη σκυτάλη της Δυτικής αυτοκρατορίας θα λάβουν οι Γερμανοί.  Παράλληλα ο πάπας, έχοντας πλέον την πίστη βασιλέων από τα Βρετανικά νησιά ως την Κεντρική Ευρώπη, αξιώνει ανοικτά τα θρησκευτικά πρωτεία.  Η Δυτική Ευρώπη αναπτύσσεται οικονομικά και στρατιωτικά, προκαλώντας την ανησυχία του Βυζαντίου.

Τον 11ο και 12ο αιώνα ο ανταγωνισμός θα κορυφωθεί και οποιαδήποτε ψήγματα ενότητος θα χαθούν στη δίνη δύο εξελίξεων:  του Σχίσματος και των Σταυροφοριών.  Με την πρώτη οι δύο Εκκλησίες, που ήταν και οι πνευματικοί και κοσμοθεωρητικοί πυλώνες των δύο αυτοκρατοριών-συστημάτων, διαχώρισαν τελείως τις πορείες τους.  Το Βυζάντιο εισέρχεται σε τροχιά παρακμής, ενώ στη Δύση η παποσύνη επιβάλει την ανωτερότητα της επί των κοσμικών βασιλέων.  Αυτές οι μεταβολές θα οδηγήσουν στο δεύτερο κομβικό γεγονός.  Ανταποκρινόμενη στις βυζαντινές εκκλήσεις για αρωγή και εξυπηρετώντας διάφορες πολιτικές σκοπιμότητες, η Εκκλησία της Ρώμης θα καλέσει τους ιππότες της να παύσουν την αλληλοσφαγή και να εκστρατεύσουν στους Αγίους Τόπους κατά των μουσουλμάνων (1095).  Το Βυζάντιο, υπό τη στιβαρή διακυβέρνηση της δυναστείας των Κομνηνών, θα προσπαθήσει να χειραγωγήσει το σταυροφορικό κίνημα και στην πορεία θα μεταβάλει τις πολιτικές του πρακτικές προσπαθώντας να διασώσει και να επεκτείνει την επιρροή του, θέτοντας υπό έλεγχο τους ατίθασους Φράγκους, που ενίοτε το έβλεπαν σαν στόχο εξ ίσου με το Ισλάμ.  Αυτή η άβολη ισορροπία θα διατηρηθεί για λιγότερο από έναν αιώνα.  Η αμοιβαία καχυποψία, ο οικονομικός ανταγωνισμός και η αναζωπύρωση της βυζαντινο-γερμανικής αυτοκρατορικής έριδος θα οδηγήσει στην κατάρρευση των διμερών σχέσεων, την οποία θα επισφραγίσει η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως κατά την Δ΄ Σταυροφορία (1204)

Χρονικό πλαίσιο και διάρθρωση της μελέτης

Αυτή ακριβώς είναι η περίοδος που καλύπτει η εν λόγω μελέτη.  Παρ΄ ότι θα γίνουν αναδρομές στο παρελθόν για να αποτυπωθεί το ιστορικό πλαίσιο και οι ρίζες των πολιτικών και πολιτισμικών συνθηκών, η ανάλυση της σχέσεως του Βυζαντινού κόσμου («Βυζαντινή Κοινοπολιτεία») με τον Δυτικό («res publica Christiana», Χριστιανική Πολιτεία, όπως θα αποκληθεί αργότερα) θα περιοριστεί στην περίοδο 1054-1180.  Η πρώτη ημερομηνία αναφέρεται στο Σχίσμα, που διέκοψε την εκκλησιαστική κοινωνία των δύο συστημάτων.  Η δεύτερη σηματοδοτεί το θάνατο του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού, τρίτου της δυναστείας και τελευταίου ισχυρού Βυζαντινού αυτοκράτορος.  Μετά από εκείνον το Βυζάντιο αφήνεται σε μία πορεία διαλύσεως που θα καταλήξει στην πτώση του 24 χρόνια μετά.

Η μελέτη χωρίζεται σε τρία μέρη.  Το πρώτο μέρος αφορά την παρουσίαση των πολιτικών και ιδεολογικών βάσεων των δύο συστημάτων.  Πιο συγκεκριμένα, θα αναλυθούν και θα αντιπαρατεθούν πολιτειακά χαρακτηριστικά και αρχές νομιμοποιήσεως, οι σχέσεις κοσμικής και πνευματικής εξουσίας, το γεωπολιτικό τους περιβάλλον και οι μέθοδοι διακυβερνήσεως τους, όπως η διπλωματία.  Με αφετηρία την ετερότητα των δύο πολιτισμών-συστημάτων θα εκτεθούν τα σημεία τριβής μέχρι την εξεταζόμενη εποχή.  Εκεί ξεκινά το δεύτερο μέρος, η εξέταση δηλαδή της περιόδου 1054-1180.  Θα γίνει αναφορά στο Σχίσμα, την κρίση και ανάκαμψη του Βυζαντίου, την εξαπόλυση των Σταυροφοριών, τις σχέσεις του Βυζαντίου με την Α΄ και Β΄ Σταυροφορία καθώς και με άλλες δυτικές δυνάμεις, όπως οι Νορμανδοί.  Θα παρακολουθηθεί η σταδιακή επιδείνωση των διμερών σχέσεων μέχρι την ολική κατάρρευση τους μετά το 1170 με τη σύγκρουση Μανουήλ Α΄ και Φρειδερίκου Βαρβαρόσσα της Γερμανίας.

Στο τελευταίο μέρος τα γεγονότα θα αξιολογηθούν ως προς τις συνέπειες τους για τα δύο συστήματα.  Ειδικότερα, πως οι Σταυροφορίες συνέβαλαν στην επιβίωση ή την πτώση του Βυζαντίου, πως η επέκταση της δυτικής «Πολιτείας» στην Ανατολή ανέτρεψε το βυζαντινοκεντρικό καθεστώς και ποιες ήταν οι μακροπρόθεσμες συνέπειες.  Θα αναλυθεί το παράδειγμα της μεσαιωνικής εξουσίας και θα γίνει προσπάθεια ερμηνείας των Σταυροφοριών κατά τα η θεωρία της επιστήμης των διεθνών σχέσεων.  Θα γίνει χρήση και της θεωρίας τη συγκρούσεως των πολιτισμών και κατά πόσο αρμόζει ώστε να περιγράψει τις σχέσεις Βυζαντίου και Δύσεως.  Τέλος θα εξετασθεί πως αυτός ο ανταγωνισμός είναι σήμερα ορατός στα χάσματα μεταξύ Δύσεως, Ανατολικής Ευρώπης και Ισλάμ και αν μπορούν να υπάρξουν σύγχρονοι παραλληλισμοί ή διδάγματα για τα τρέχοντα.

Posted in έρευνες_δημοσιεύσεις

«Διαμάντια στη λάσπη»: Η απώλεια (κάθε) κυριαρχίας ως εκσυγχρονιστική μεταρρύθμιση / Σωτήρης Μητραλέξης

Δηλώσεις εφορίας στη Θεσσαλονίκη.

Αν κάτι καθορίζει τον δημόσιο λόγο και δίνει τον τόνο του, αυτό είναι το τι θεωρείται αυτονόητα απολύτως φυσιολογικό και τι πραγματικά αποτρόπαιο, ασύλληπτο. Η κανονικοποίηση προσεγγίσεων που θα ήταν άλλοτε αδιανόητες–ή που παραμένουν πάντοτε αδιανόητες αλλού–είναι ένα από τα εμφανέστερα χαρακτηριστικά της τελευταίας επταετίας. Εδώ θα ασχοληθούμε με μια τέτοια πρόσφατη περίπτωση, η οποία παρήλασε θριαμβευτικά στην ελληνική δημόσια και δημοσιογραφική σφαίρα, και καταδεικνύει την εντυπωσιακή έκταση της εσωτερίκευσης και της κανονικοποίησης της αποικιακής νοοτροπίας (colonial mentality).

Δυστυχώς αναγκαία παρένθεση: παρά το γεγονός ότι κυριολεκτικά χιλιάδες αναφορές έχουν γίνει διεθνώς, και στο ακαδημαϊκό/επιστημονικό και στο δημοσιογραφικό επίπεδο, στο κατά πόσον ο τρόπος που λειτούργησε η ευαρμοστία της πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας στην Ελλάδα κατά τα χρόνια της μόνιμης πλέον κρίσης μπορεί να χαρακτηριστεί με όρους μεταμοντέρνας αποικίας–με το ενδιαφέρον να εστιάζεται στο ποιοι ακριβώς είναι αυτοί οι όροι και όχι στην τοποθέτηση της «ταμπέλας»–στην Ελλάδα ο επίσημος δημόσιος λόγος θα επιμείνει στο να στηλιτεύσει κάθε χρήση της λέξης «αποικία» και των παραγώγων της σαν ρητορική ψεκασμένων, σαν ανεύθυνα εμπρηστικό και όχι περιγραφικό λόγο: αν χρησιμοποιείς τη λέξη, είσαι ανάξιος να συμμετάσχεις στον πολιτισμένο διάλογο των σοβαρών και αξιοπρεπών ανθρώπων, αυστηρά εντός του κύκλου των οποίων και μόνο υπάρχει «απεριόριστη και δημοκρατική ελευθερία λόγου και απόψεων». Πέραν του εμφανούς ρυθμιστικού ρόλου που ενέχει αυτή η αντίδραση και ο οποίος την γεννά, είναι σημαντικό να καταδειχθεί πως πρόκειται για κριτική ημιεγγραμμάτων ανθρώπων. Όταν το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Τριανταφυλλίδη) ορίζει την αποικία ως «χώρα που κυριαρχείται οικονομικά και πολιτικά από άλλη ισχυρότερη» και την αποικιοκρατία ως «θεωρητική στάση και πρακτική που εκφράζει την οικονομική, πολιτική και πολιτιστική κυριαρχία χωρών ισχυρότερων επάνω σε ασθενέστερες», η αξίωση να μην εισέλθει επ’ ουδενί η λέξη σε μια συζήτηση που περιγράφει μια χώρα όπου–κατά συρροήν–πολλά κρίσιμα νομοσχέδια καταρτίζονται εκτός συνόρων και ακολούθως υπερψηφίζονται με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, «οι εκλογές δεν μπορούν να αλλάξουν τίποτα» και στοιχειώδεις αποφάσεις της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας πρέπει πρώτα να λάβουν την έγκριση εξωεθνικών δομών και προσώπων, συνιστά τουλάχιστον αξίωση μιας ιδιαιτέρως αφελούς και περιεσταλμένης newspeak.

Επιστρέφουμε στην αφορμή μας, ήτοι στην πρόταση του καθηγητή Armin von Bogdandy, διευθυντή του Ινστιτούτου Max Planck Συγκριτικού Δημοσίου και Διεθνούς Δικαίου στη Χαϊδελβέργη, και του εκεί ερευνητή και πρώην διδακτορικού του φοιτητή Μιχάλη Ιωαννίδη: αυτή συνίσταται στο να τοποθετηθούν πεντακόσια έως χίλια στελέχη «αρίστων Ελλήνων του εξωτερικού» σε επιτελικές θέσεις στη δημόσια διοίκηση, με διαγωνισμό που θα διενεργήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε θέσεις που θα μισθοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και με μισθούς ίσους των ιλιγγιωδών της βρυξελλιώτικης γραφειοκρατίας. Τα στελέχη θα αξιολογούνται, φυσικά, από τις ευρωπαϊκές αρχές: όχι από το δυσλειτουργικό και διεφθαρμένο ελληνικό κράτος.[1] Όπως γράφουν οι ερευνητές, «απαιτείται νέο ανθρώπινο δυναμικό με υψηλά προσόντα, επιλεγμένο με αυστηρά κριτήρια αριστείας και κυρίως αδέσμευτο από τις παλιές πελατειακές δομές εξουσίας»∙ «η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να δεχθεί κάποιας μορφής συμμετοχή των ευρωπαϊκών θεσμών στη διαδικασία επιλογής του προσωπικού», ούτως ώστε να γλυτώσουμε από ό,τι μας «οδήγησε έως εδώ». Οι «νέοι δημόσιοι λειτουργοί θα μπορούσαν να προσληφθούν με τη βοήθεια της Ε.Ε. και να τοποθετηθούν σε κρίσιμες θέσεις στην Ελλάδα», για να πετύχουμε «τη συστράτευση σε έναν αγώνα που μένει ανοικτός ήδη από την Ελληνική Επανάσταση: την μετατροπή της Ελλάδας σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος.» [2]

Οι ερευνητές καλώς πράττουν και προτείνουν ό,τι και όπως θέλουν στα άρθρα τους (πρόκειται για άρθρα σε δημοσιογραφικά έντυπα, όχι για μελέτες!), κρίνονται άλλωστε γι’ αυτό–και δεν έχουμε κάποιον ιδιαίτερο λόγο να μην τους αποδώσουμε καλές προθέσεις και ανιδιοτέλεια, καθ’ όσον είναι και η ίδια η πρότασή τους που γεννάται στο ήδη δοθέν πλαίσιο του τι είναι συλληπτό να προταθεί και τι όχι. Δεν είναι η ίδια η πρόταση το αντικείμενο του σχολιασμού μας εδώ, αλλά η πρόσληψή της στον ελληνικό δημόσιο λόγο–ως παράδειγμα της ασύμμετρα μεγάλης δημοσιότητας την οποία έλαβε η πρόταση θα επικεντρωθούμε στο προαναφερθέν άρθρο της Καθημερινής «Αλλάζουν το Δημόσιο 1.000 άριστοι;».

Σύμφωνα με το άρθρο, «η ιδέα είναι απλή», σχεδόν αυτονόητη: όταν «όλα πια δοκιμαστεί» και «ο μεγάλος ασθενής δεν ανταποκρίνεται», τι μένει; «Η μεταμόσχευση εγκεφάλου». Δηλαδή «η εγκατάσταση μιας ελίτ στην κορυφή της διοίκησης» από τις Βρυξέλλες, οι οποίες «θα επιλέξουν 500 με 1.000 στελέχη,[3] αποκλειστικώς Ελληνες»: ναι μεν το πρόγραμμα είναι «μόνο για Έλληνες», όχι όμως οποιουσδήποτε Έλληνες, αλλά αυτούς που «έχουν αποκτήσει κατάρτιση και εμπειρία σε διεθνείς οργανισμούς, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις του εξωτερικού». Οι Βρυξέλλες, ένα εξωεθνικό-υπερεθνικό κέντρο και δη ακριβώς στην περίοδο των πανευρωπαϊκών πολιτικών συγκρούσεων ευρωσκεπτικισμού-φιλευρωπαϊσμού με κεντρικό επίδικο τον ρόλο του, θα φροντίσουν για την επιλογή, πρόσληψη, (ασύμμετρα υψηλή) μισθοδοσία, αξιολόγηση και λογοδοσία των Ελλήνων που θα διοικήσουν το δημόσιο της Ελλάδας από τις επιτελικές του θέσεις. Δηλαδή, η μεταρρύθμιση συνίσταται στο ότι τον κρατικό μηχανισμό μιας χώρας θα τον διοικεί προσωπικό επιλεγμένο και μισθοδοτούμενο από υπερεθνικούς δρώντες, στους οποίους θα λογοδοτεί και από τους οποίους θα μισθοδοτείται και θα αξιολογείται. Όλο αυτό δεν είναι μόνο μια βαθιά μεταρρύθμιση, συνιστά παράλληλα και αντιστροφή του brain drain!

Θα καταφέρουν όμως να κυριεύσουν αποτελεσματικά αυτά τα «μεταμοσχευθέντα» στελέχη («αποκλειστικώς Έλληνες» όμως) στην δυσήνια και σάπια ελληνική κρατική μηχανή; «Ωραία, να φέρεις τους καλύτερους. Αλλά πού;»[4] διερωτάται εντίτλως ο ίδιος αρθρογράφος σε άλλο άρθρο της ίδιας ημέρας, όπου και απαντά ο Αχιλλέας Σκόρδας, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, θέτοντας τις προϋποθέσεις επιτυχίας: «οι νέοι υπάλληλοι πρέπει να είναι υπόλογοι απευθείας στην Κομισιόν. Να βρίσκονται υπό διαρκή αξιολόγηση, αλλά από την Ευρώπη» ούτως ώστε να «μπει ένα κομμάτι κοινοτικής διοίκησης στην Ελλάδα». (Αναγνώστη, θυμίσου: αν σκεφτείς λέξη παρεμφερή της «αποικίας», είσαι ψεκασμένος, εμπρηστικός, ανορθολογικός και ανάξιος να συναριθμηθείς στους σοβαρούς ανθρώπους.)

Διερωτάται κανείς, ποιος είναι ακριβώς ο πήχυς από τον οποίο και πάνω είναι κανείς «άριστος Έλληνας του εξωτερικού»; Από πού και πάνω, από πού και κάτω; Επί παραδείγματι, η επιτυχής απλώς μονοετής μεταπτυχιακή σπουδή–που κοστίζει συνολικά μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρώ σε όσους γονείς έχουν να τα δώσουν, πολλώ δε μάλλον όταν οι μεταπτυχιακές υποτροφίες λόγω ακαδημαϊκών επιδόσεων σπανίζουν–σε ένα London School of Economics / LSE, στο οποίο έχει μετεκπαιδευτεί περίπου η μισή «επώνυμη» Ελλάδα, επαρκεί; Καθιστά τους πτυχιούχους της μονοετούς μεταπτυχιακής μετεκπαιδεύσεως αδιάφθορους και αποτελεσματικούς παρά το γεγονός ότι είναι Έλληνες; Μας πειράζει το γεγονός ότι ειδικά οι μεταπτυχιακές σπουδές (όχι τόσο οι διδακτορικές) σε κορυφαία ιδρύματα του αγγλοσαξωνικού κόσμου συνιστούν απηνή συνάρτηση οικονομικής δυνατότητας και όχι αριστείας, με λίγες μόνο εξαιρέσεις, και η συνακόλουθη συνάρτηση της δυνατότητας δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα με αυτό ως προνομιακό ατού σύμφωνα με την πρόταση; (Να το ξεμασήσουμε: εάν ο πατήρ δώσει συνολικά τριάντα-σαράντα χιλιάδες ευρώ και εσύ επιτύχεις να μην αποτύχεις στο να πάρεις ένα μονοετές μεταπτυχιακό, ή ακόμα καλύτερα εάν–μαζί με τους οικονομικούς κρουνούς–συνεχίσεις κι εσύ σε περαιτέρω λαμπρές επιτυχίες, θα έπρεπε αυτό να σε τοποθετήσει αυτομάτως σε προνομιακή θέση για να διοικείς το ελληνικό δημόσιο λογοδοτώντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή;) Και, εν πάση περιπτώσει, αφού ούτως ή άλλως η μετεκπαίδευση σε κατά το μάλλον ή Eton ονομαστά ιδρύματα του εξωτερικού συνιστά ήδη κομμάτι του τελετουργικού αναπαραγωγής σημαντικότατου μέρους της ελλαδικής ελίτ, τι το καινούργιο προσφέρει η θεσμοποίηση αυτού του κριτηρίου;

Είναι πραγματικά αποκαλυπτικό ότι ο καθηγητής Σκόρδας τιτλοφορεί το ενθουσιωδώς υποστηρικτικό του άρθρο για την πρόταση, το οποίο δημοσιεύθηκε στην ίδια ιστοσελίδα με την ίδια την πρόταση, ‘State building in Greece'[5]–με το state building ως όρο να παραπέμπει ευθέως στο Ιράκ, στη Βοσνία, στην Παλαιστίνη, στο Αφγανιστάν, σε χώρες της Αφρικής, γενικά σε εμπόλεμες και κατεστραμμένες ζώνες στις οποίες προστρέχει η Δύση με θυσιαστική ανιδιοτέλεια δόμησης κρατικών δομών και τοποθέτησης προσχεδιασμένου κρατικού μηχανισμού, εγκαθιδρύοντας έτσι την ειρήνη…

Αξίζει προσοχή το πώς παρουσιάζεται στην πρόταση ως ριζοσπαστικό, μεταρρυθμιστικό και θεραπευτικό το ότι τα νέα ανώτατα στελέχη του κρατικού μηχανισμού της χώρας δεν θα επιλέγονται από τη χώρα, δεν θα μισθοδοτούνται από τη χώρα και φυσικά δεν θα λογοδοτούν στη χώρα (αφού θα αξιολογούνται από τις ευρωπαϊκές αρχές, οι οποίες θα τους παρέχουν έναν ασύλληπτο για τα ελληνικά δεδομένα μισθό), διότι έτσι η χώρα θα γλυτώσει από τη «διαφθορά», τις «εξαρτήσεις», τη «διαιώνιση του πελατειακού συστήματος»–κακοδαιμονίες από τις οποίες γλύτωσε εγκαίρως το κράτος της Πολωνίας με mutatis mutandis παρόμοιες θαραλέες μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκησή του ήδη από τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 1939.

Κάποια ερωτήματα πρέπει να τεθούν: θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το προτεινόμενο σύστημα ως μια μεταμοντέρνα μετεξέλιξη του εξαιρετικά επιτυχημένου στην οθωμανική διοίκηση μοντέλου των γενιτσάρων, ή θα συνιστούσε μια τέτοια αποτίμηση λυσσώδες παραλήρημα νοητικά ελλειμματικού ψεκασμένου λαϊκιστή; Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός παραμένει: στο ράφι «τα αυτονόητα» του μυαλού του μέσου Έλληνα μεταρρυθμιστή, οι Έλληνες είναι εν τέλει ένας βρώμικος λαός, ο οποίος απλώς δεν μπορεί, εξ ορισμού είναι αδύνατον να στήσει ένα σωστό ευρωπαϊκό κράτος: ο μόνος τρόπος να στηθεί επιτέλους το τελευταίο είναι να κυβερνηθούν οι Έλληνες από τους «έξω»–και αν αυτό δε γίνεται, τότε τουλάχιστον να παρεμβληθούν κάποιοι ανανήψαντες/διαφωτισθέντες Έλληνες, οι οποίοι αποκαθαίρονται από την ρέπουσα στη διαφθορά και στην πελατειοκρατία εγγενή τους φύση δια του καθαρτηρίου πυρός κάποιων ετών σπουδής στο LSE ή κάποιων ετών εργασίας σε κάποιον πεφωτισμένο και λελαμπρυσμένο θεσμό. Εκπαιδευμένοι από τους «έξω», λογοδοτούντες στους «έξω», υπό τον άμεσο έλεγχο των «έξω», και μισθοδοτούμενοι δαψιλέστατα με μισθούς που ειδάλλως θα ήταν αδύνατο να λάβουν εντός Ελλάδος ακριβώς για το ίδιο το γεγονός ότι δέχονται να αναλάβουν αυτόν τον ρόλο–ναι, αυτοί οι Έλληνες, επιτέλους, θα μπορέσουν να μας κάνουν κράτος, να γλυτώσουμε από την ανείπωτη ντροπή που σαρκώνουμε και περιφέρουμε.

Ας θυμηθούμε πως στο άρθρο της, η «Καθημερινή» μας ενημερώνει πως ανώνυμο στέλεχος που συμμετείχε στην Task Force της Κομισιόν της ομάδας υπό τον Χορστ Ράιχενμπαχ δήλωσε σχετικά με την πρόταση των von Bogdandy και Ιωαννίδη πως «ακόμη κι αν φέρεις πεντακόσια ανθρώπους, πεντακόσια διαμάντια, θα είναι σαν να τα πετάς στη λάσπη». Το γεγονός ότι «διαμάντια» είναι οι ανανήψαντες σε ιδρύματα του εξωτερικού Έλληνες και «λάσπη» οι Έλληνες που δεν έχουν φοιτήσει ή εργαστεί σε δυτικοευρωπαϊκά και αμερικανικά ιδρύματα αλλά στελεχώνουν το κράτος, δεν προξενεί στον μέσο αναγνώστη αγανάκτηση για το θρασύτατο μεσαίο στέλεχος που μιλά με γλώσσα κατ’ ευθείαν βγαλμένη από την εποχή της αποικιοκρατίας, αλλά ντροπή και όνειδος που η χώρα του αξιολογείται από έναν Ειδικό ως μη επιδεχόμενη αποτελεσματική επισκευή.

Δύο είναι τα διδάγματα από την παραπάνω συμπτωματολογία: το πρώτο είναι η εσωτερίκευση της αποικιακής νοοτροπίας, η οποία είναι η προτεινόμενη κανονικότητα του δημοσίου λόγου: οι καρποί της αυτονόητα καλωσορίζονται, δεν καταδικάζονται–και αν καταδικασθούν, θα είναι λόγω της ελλειμματικής εφαρμοσιμότητας των προτάσεων, δηλαδή επειδή δεν εγγυώνται την ολοκλήρωση της αποικιακής διαδικασίας παρά την σχετική τους επαγγελία.

Το δεύτερο είναι πως, αφού είναι πλέον αδιανόητο να αποκληθούν δημοσίως αυτές οι τάσεις με το όνομά τους χωρίς να καταστεί ο αποκαλέσας «γραφικός», ο χώρος του «επιτρεπτού και πολιτισμένου δημοσίου λόγου» έχει περισταλεί τόσο ριζικά, εξορίζοντας και τα πλέον προφανή από την περιφέρειά του, ώστε καταλήγει πλέον να σμικρύνει και να ελαχιστοποιεί τελεσιδίκως τα περιθώρια δημόσιας σκέψης/διανόησης, ανάλυσης και συζήτησης. Το μόνο που δύναται να επιτρέψει είναι η αναπαραγωγή εύκολων, εύπεπτων, και προπαντός λογικά σόλοικων συνθηματιδίων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το να θεωρηθεί κανείς από τον περιρρέοντα δημόσιο λόγο ως αξιοπρεπής, ήτοι επιτρεπτός, θα πρέπει να του καταστεί πρόξενος έντονου, υπαρξιακού άγχους.

*Ο Σωτήρης Μητραλέξης είναι Ερευνητικός εταίρος στο Πανεπιστήμιο του Winchester και Επίκουρος καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Πόλεως, Κωνσταντινούπολη. Προηγούμενη, συντομώτερη εκδοχή του κειμένου δημοσιεύθηκε στο Unfollow 65 (Μάιος 2017).


[1] «Αλλάζουν το Δημόσιο 1.000 άριστοι;», Μιχάλης Τσιντσινής, 2/4/17, Καθημερινή

[2] «Νέες δυνάμεις για τους θεσμούς της Ελλάδας», Καθημερινή, 2 Απριλίου 2017
, ελληνική εκδοχή του ‘Νeue Leute braucht das Land’ στην Die Zeit, 13:29, 23.03.2017,

[3] Ο αριθμός εμφανίζεται και στο ‘New Forces for Greek State Reform’, Armin von Bogdandy, Michael Ioannidis, 9/3/17,, όπου και ευγενώς σημειώνεται δια τον φόβον των Ιουδαίων: The appointments, however, need to have the approval of Greek authorities to counter any charge of «foreign domination.» Σε επόμενο άρθρο-συνέχεια (Comments on Comments, σημειώνουν τον κίνδυνο «that our proposal could fuel a rise of populist parties in Greece who demonise Brussels as a sort of colonising power. To address this danger we stress our consensual approach.» Διερωτάται κανείς εάν η χρήση της λέξης «συναινετικό»/consensual είναι παιγνιώδης, ή αν η ειρωνεία του πράγματος τους διαφεύγει.

[4] «Ωραία, να φέρεις τους καλύτερους. Αλλά πού;» Μιχάλης Τσιντσινής, 2/4/17, Καθημερινή


Posted in Άρθρα_Τοποθετήσεις

Αφήστε τους να ησυχάσουν Ιωάννης Σ. Λάμπρου


του Ιωάννη Σ. Λάμπρου

Μόνιμη επωδός των αριστερών κομμάτων αλλά, κυρίως, των εκπροσώπων του ΚΚΕ είναι η συχνή αναφορά στην ανάγκη επίδειξης σεβασμού στους αγώνες του ΚΚΕ. Οφείλουμε, όλοι όσοι έχουμε εργαστεί στον ιδιωτικό τομέα, να αναγνωρίσουμε τους αγώνες των συνδικαλιστικών φορέων τόσο του ΚΚΕ όσο και των υπόλοιπων κομμάτων, κυρίως της Αριστεράς, για τη βελτίωση των όρων εργασίας. Αλλά μέχρι εκεί.

Η προσπάθεια επιβολής σταλινικού καθεστώτος – τη στιγμή κατά την οποία είχε ήδη αποφασιστεί, από τους Συμμάχους (της Μόσχας συμπεριλαμβανομένης)  η ένταξη της         Ελλάδος στον Δυτικό Συνασπισμό – και η διακυβέρνηση της χώρας από τον Νίκο Ζαχαριάδη με την Ο.Π.Λ.Α. (από το 1947 Λαϊκή Πολιτοφυλακή)  σε ρόλο υπηρεσίας εσωτερικής ασφαλείας δεν ήταν «αγώνας» παρά μόνον για τους ίδιους τους Κομμουνιστές.

Απόλυτα αποδεκτό το δικαίωμα του οιουδήποτε  να αφιερώσει και να προσφέρει τη ζωή του για όποιο σκοπό θέλει. Η προσφορά αυτή, όμως, δεν καθαγιάζει το σκοπό αυτό ούτε δίνει το δικαίωμα στους υποστηρικτές του να αξιώνουν από την ιστοριογραφία να τους δικαιώσει όταν η ίδια η Ιστορία δεν το έχει κάνει…

Η πλειονότητα του ελληνικού λαού, την περίοδο 1944 – 1949 έκανε την επιλογή του και προτίμησε το μικρότερο κακό. Η κολοβωμένη, εξαρτώμενη, επιρρεπής στον έλεγχο και στις παρεμβάσεις Λονδίνου και Ουάσινγκτον, αστική δημοκρατία ήταν προτιμότερη από την εγκαθίδρυση Λαϊκής Δημοκρατίας. Η  πλειοψηφία των συμπατριωτών μας, με τη στάση του, επιβεβαίωσε την προαναφερθείσα συμφωνία των Συμμάχων. Δεν μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι ως λαός για την κατάσταση που επικράτησε στη χώρα μετά το 1949 και  την μεταχείριση χιλιάδων συμπατριωτών μας αλλά ποια ήταν η εναλλακτική επιλογή;

Παράλληλα, η  ΕΔΑ, το 1958, λίγα χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου, κατέστη αξιωματική αντιπολίτευση προσφέροντας δυνατότητες  που οι αντιφρονούντες στα κομμουνιστικά καθεστώτα δεν είχαν μέχρι την πτώση των εκεί καθεστώτων.

Προς τι η αναζωπύρωση δηλώσεων πολιτικών, Αριστερών και Δεξιών, για το παρελθόν; Αντιαισθητικός αντικομουνισμός με αναφορές σε Μελιγαλά, ΕΣΣΔ, Βόρειο Κορέα, Βενεζουέλα, Κάστρο οι μεν. Λόγος ταξικός, διχαστικός, διεθνιστική εμμονή  με λαθρομετανάστες, φανατική  υποστήριξη «πάσης φύσεως δικαιωμάτων πάσης φύσεως μειονότητας», αντικληρικαλισμός και άθλια προπαγάνδα εναντίον της Εκκλησίας, μένος για την ιστορική ταυτότητα και τα βιώματα του Έθνους οι δε. Αμφότεροι πουλάνε εθνικοφροσύνη και ταξική αλληλεγγύη εκποιώντας τη χώρα και εξαθλιώνοντας τους πολίτες της.

Ιδιαίτερα, ορισμένοι της δεξιάς παράταξης δεν έχουν καταλάβει, οι καημένοι, ότι αντίπαλος πλέον δεν είναι το ΚΚΕ αλλά τα τέκνα της Σχολής της Φρανκφούρτης και οι παραφυάδες τους που έχουν εξαπλωθεί  παντού. Ακόμα και στο ίδιο τους το κόμμα…

Η ειρωνεία είναι ότι σε αυτή τη συζήτηση μετέχουν- πολλές φορές με φανατισμό –  και άτομα  μικρής ηλικίας, οι θυσίες των προγόνων των οποίων τους έχουν προσφέρει ζηλευτό επίπεδο διαβίωσης μην έχοντας, ευτυχώς, τα σκληρά βιώματα περασμένων γενεών. Φιλόδοξα μειράκια, εκατέρωθεν, αναζητούντα πολιτικό ρόλο. Μειράκια πολλά εκ των οποίων δεν ήταν άξια να κάνουν μια κανονική θητεία περνώντας  τον καιρό τους στην αττική γη ή κάπου κοντά στην πατρική στέγη. Κνώδαλα,  τα οποία έχουν άγνοια του κακού το οποίο μπορούν να προξενήσουν όταν ξερνάνε μίσος για τους συμπατριώτες τους στην άλλη πλευρά, όταν φαντάζονται  ένοπλη ρήξη, μάχες και πολιτοφυλακές. Χρήσιμοι ηλίθιοι στους σχεδιασμούς του εκάστοτε τρίτου για την αποδυνάμωση της χώρας.

Το αδιέξοδο που δημιουργείται από την  εφαρμογή της ίδιας μνημονιακής πολιτικής «αναγκάζει» αμφότερους να κοιτάζουν προς το παρελθόν, και μάλιστα την περίοδο του Εμφυλίου, για να νομιμοποιήσουν την πολιτική τους παρουσία ενισχύοντας την ροπή των συμπατριωτών μας για διάσπαση  και αποπροσανατολίζοντας την κοινωνία από το πρώτιστο καθήκον της φανατικής προσήλωσης τόσο στην απεξάρτηση και  οικονομική ανασυγκρότηση, όσο και στην ολοένα εντεινόμενη αβεβαιότητα και πίεση από γειτονικά αναθεωρητικά κράτη.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν αποδοχή ενός πολιτικού πλαισίου επιβαλλόμενης συναίνεσης για χάριν μιας ανούσιας, ψευδεπίγραφης επίφασης πολιτικού πολιτισμού. Η πολιτική είναι μάχη. Είναι πολεμική. Αυτή είναι η φύση της. Από τις αποφάσεις της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας επηρεάζονται οι ζωές εκατομμυρίων.

Αγώνας επιβολής αντιτιθέμενων θέσεων. Αγώνας, όμως, για τα θεμελιώδη όχι χρήση της ιστορίας προς νομιμοποίηση μιας αδιέξοδης πολιτικής. Πως θα απεξαρτηθεί η χώρα από τις δουλείες των Μνημονίων; Πως θα καταλήξει σε ένα παραγωγικό μοντέλο το οποίο θα ενσωματώνει την ιδιωτική πρωτοβουλία, την κρατική εποπτεία, νέα συνεργατικά σχήματα όντας φιλικό προς το περιβάλλον και το οποίο θα αναδεικνύει τα πλεονεκτήματα και τις ιδιαιτερότητες της πατρίδας μας; Πως θα αντιμετωπιστεί ο δημογραφικός μαρασμός; Ποια στρατηγική απαιτείται για την ακύρωση της αναθεωρητικής πολιτικής Άγκυρας και Τιράνων; Πως θα επανομιμοποιηθεί η έννοια του δημοσίου συμφέροντος; Και πολλά άλλα…

Ίσως, η ενασχόληση με την παρελθοντολογία να είναι η παραδοχή ενός ανίκανου πολιτικού προσωπικού  να αντιμετωπίσει τις τωρινές απαιτήσεις ανόρθωσης της χώρας. Ασχολούνται με περασμένες εποχές και  αμφότεροι εξαργυρώνουν  πολιτικά τη ζωή και τη δράση ανθρώπων, οι οποίοι έζησαν σε πολύ χειρότερες συνθήκες που οι ίδιοι αδυνατούν να κατανοήσουν και στις οποίες δεν θα μπορούσαν να σταθούν. Άνθρωποι οι περισσότεροι των οποίων έχουν φύγει από τη ζωή και  σε όποια μεριά και αν βρέθηκαν, και ότι κακό και να έπραξαν έχουν, από καιρό, καταβάλει το κόστος των πράξεων τους.

Αφήστε τους να  ησυχάσουν…

Πρώτη ανάρτηση στο Political Doubts, 9 Ιουνίου 2017

Posted in Ιωάννης Σ. Λάμπρου | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Ο μοιραίος ενδιάμεσος χώρος και η απόφαση για τις επικείμενες προεδρικές εκλογές Ιωάννης Σ. Λάμπρου


Το παρόν σημείωμα  επιχειρεί να προβεί σε ορισμένες επισημάνσεις σχετικά με την συμπεριφορά  των κομμάτων του λεγόμενου ενδιάμεσου χώρου, στις προεδρικές εκλογές της Κυπριακής Δημοκρατίας και ιδιαίτερα, της σημασίας που αποδίδουν στο πρώτιστο ζήτημα επιβίωσης του κυπριακού κράτους.

Ετερόκλητες συμμαχίες υπήρξαν, διαχρονικά στοιχείο των κυπριακών προεδρικών εκλογών. Στις εκλογές του 1959 το αντιμακαριακό στρατόπεδο που απέρριπτε τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου αποτελούνταν από τον ενωτικό Θεμιστοκλή Δέρβη και το ΑΚΕΛ του Ε. Παπαϊωάννου.  Αρκετά χρόνια αργότερα, στις εκλογές του 1983, ΑΚΕΛ και ΔΗΚΟ συμπράττουν στην κοινή υποψηφιότητα Σ. Κυπριανού στη βάση του Μίνιμουμ Προγράμματος αν και διαφωνούν ως προς την προσέγγιση στο εθνικό ζήτημα. Ακολούθησε η συνεργασία ΔΗΚΟ-ΔΗΣΥ στον δεύτερο γύρο των εκλογών του 1993. Το 2003 το ΔΗΚΟ συνεργάζεται με το ΑΚΕΛ στην κοινή υποψηφιότητα Τ. Παπαδόπουλου. Η διαφορετική προσέγγιση στο Κυπριακό θα γίνει αντιληπτή τον Απρίλιο του 2004 αλλά και τον Σεπτέμβριο του 2007 όταν το ΑΚΕΛ αποφάσισε να διεκδικήσει με δικό του υποψήφιο την προεδρία.

Το 2008, στο δεύτερο γύρο, ΕΔΕΚ και ΔΗΚΟ στηρίζουν την υποψηφιότητα Χριστόφια. Η διαφορά συναντίληψης στο Κυπριακό γίνεται εμφανής με την υπογραφή του Κοινού Ανακοινωθέντος Χριστόφια-Ταλάτ περί διζωνικού συνεταιρισμού δύο συνιστωσών πολιτειών ίσου καθεστώτος και την αποχώρηση, 19 μήνες μετά, της ΕΔΕΚ. Το ΔΗΚΟ αποχώρησε, μόνο, μετά την καταστροφή στο Μαρί.

Στις εκλογές του 2013 η υποστήριξη ΔΗΚΟ στο νυν πρόεδρο και η προεκλογική μεταξύ τους συμφωνία (καθιέρωση προδιαβούλευσης ώστε κάθε πρόταση της ελληνοκυπριακής πλευράς θα ήταν αποτέλεσμα διαλόγου μεταξύ προέδρου της Δημοκρατίας, του Ελληνοκύπριου συνομιλητή και των αρχηγών των κομμάτων, δέσμευση επεξεργασίας συνολικού πλαισίου προτάσεων για λύση λειτουργική και βιώσιμη, μη επαναφορά του σχεδίου Ανάν  με φραστικές αλλαγές)  δεν απέτρεψαν τον τελευταίο να συμπράξει στο Κοινό Ανακοινωθέν  της 11ης Φεβρουαρίου 2014. Παράλληλα, δεν προωθήθηκε η υποψηφιότητα Μάκη Κεραυνού και δεν στηρίχθηκε η υποψηφιότητα Γ. Λιλλήκα από όλα τα σχήματα του χώρου. Ο νυν πρόεδρος γνώριζε πως η υποψηφιότητά του θα προκαλούσε αντιδράσεις λόγω της στάσης του στο δημοψήφισμα του 2004. Η σωρεία προβλημάτων, όμως, της προεδρίας Χριστόφια και η παρουσιαζόμενη ανάγκη μιας «φιλελεύθερης προσέγγισης» στην οικονομία μετά από 5 έτη αριστερής διακυβέρνησης ενίσχυσε τις προοπτικές επιτυχίας. Η συνεργασία με το ΔΗΚΟ λειτούργησε αθωωτικά για  τον κ. Αναστασιάδη. Αποκτούσε την υποστήριξη του κόμματος ο πρόεδρος του οποίου αποτέλεσε  εμπόδιο στην αποδοχή του σχεδίου Ανάν το 2004, ο πρόεδρος τον οποίο  χλεύαζε και λοιδωρούσε, ίσως, γιατί ο ίδιος δεν είχε το θάρρος να κάνει την, μεμονωμένη έστω, υπέρβαση που ο Τ. Παπαδόπουλος έκανε. Ο κ. Αναστασιάδης αναβαπτίστηκε  με την στήριξη του ΔΗΚΟ χωρίς, όμως, όπως αποδείχτηκε τα τελευταία τέσσερα χρόνια να έχει μετακινηθεί από τις τότε θέσεις του.

Σε σχέση με τις επικείμενες εκλογές του επόμενου έτους οι προσπάθειες των κομμάτων του ενδιάμεσου χώρου για κοινό υποψήφιο δεν ευοδώθηκαν με συνέπεια να υπάρχουν, με τα σημερινά δεδομένα,  οι υποψηφιότητες του Νικόλα Παπαδόπουλου με τη στήριξη των ΔΗΚΟ-ΕΔΕΚ και Κινήματος Αλληλεγγύης και του Γιώργου Λιλλήκα υποστηριζόμενος από τη Συμμαχία Πολιτών. Το Κίνημα Οικολόγων προτίμησε να καταρτίσει πρόγραμμα θέσεων και σε δεύτερο βαθμό να αναζητήσει υποψήφιο.

Και πάλι κομματικές σκοπιμότητες φαίνονται ικανές να αποπροσανατολίσουν τα κόμματα του χώρου από τη δημιουργία συμπαγούς μετώπου κατά του διζωνικού συνεταιρισμού. Αναφέρεται η φράση διζωνικός συνεταιρισμός γιατί, με το Κοινό Ανακοινωθέν Χριστόφια -Ταλάτ της 23ης Μαΐου 2008, η δικοινοτική ομοσπονδία αναβιβάστηκε σε διαπολιτειακή/διακρατική (εποικοδομητικά ασαφής η μετάφραση της  λέξης state) ομοσπονδία μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τον πληθυσμό ( δικοινοτική) στην συνταγματική διάρθρωση με τη χρήση της λέξης state ( είτε με την έννοια της πολιτείας, είτε και πολύ περισσότερο με την έννοια του κράτους).

Ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ Μαρίνος Σιζόπουλος, σε συνέντευξη του, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο σύμπραξης με το ΑΚΕΛ, σε περίπτωση κατά την οποία δεν κατέληγαν σε συνεργασία με τα υπόλοιπα κόμματα του ενδιάμεσου χώρου. Αναγνωρίζοντας τη διάσταση απόψεων στο Κυπριακό ο κ. Σιζόπουλος τόνισε τη συνεργασία με το ΑΚΕΛ στις τελευταίες δημοτικές εκλογές καθώς και τη σύμπνοια σε κοινωνικοοικονομικά ζητήματα.[1]

Παρομοίως, ο επικεφαλής της Συμμαχίας Πολιτών Γ. Λιλλήκας δεν απέκλεισε την συνεργασία με το ΑΚΕΛ.  Τόνισε, σε τηλεοπτική εκπομπή,  πως με το ΑΚΕΛ «έχουμε διαφορές εις το Κυπριακό. Έχουμε, όμως, και πολλές συγκλίσεις και στα κοινωνικοοικονομικά ζητήματα…» ενώ σε επισήμανση του δημοσιογράφου πως υπάρχει διαφωνία στη στρατηγική του Κυπριακού ο κ. Λιλλήκας τόνισε πως « στην στρατηγική δεν είμαι σίγουρος ότι διαφωνούμε τόσο. Διαφωνούμε σε κάποια άλλα ζητήματα αλλά εάν υπάρχει καλή διάθεση μπορούμε να  βρούμε, αν θέλετε, τις κοινές συνισταμένες, το κοινό έδαφος ».[2]

Συνέχισε προκρίνοντας τη διαδικασία απεγκλωβισμού από την ονομασία της λύσης δίνοντας έμφαση στις προϋποθέσεις της λύσης μην λαμβάνοντας ξεκάθαρες αποστάσεις από δυνάμεις υπέρ της ΔΔΟ. Σε πρόσφατη συνέντευξη του δε στην εφημερίδα Φιλελεύθερος, σκιαγραφώντας την λύση του Κυπριακού  τόνισε πως η  «ομόφωνη απόφαση του Εθνικού Συμβουλίου του 2009, δίνει ένα περιεχόμενο στη λύση το οποίο εκφράζει όλους. Η αναφορά στη Διζωνικότητα γεννά ερωτηματικά ως προ το αν αυτό το περιεχόμενο μπορεί να επιτευχθεί σ’ ένα τέτοιο μοντέλο. Η λύση που επιδιώκω διασφαλίζει το δικαίωμα όλων των νόμιμων πολιτών της Κυπριακής Δημοκρατίας, να ζήσουν με ασφάλεια σε όποια γωνιά της Κύπρου επιθυμούν, χωρίς να απαιτείται η εξασφάλιση άδειας απ’ οποιονδήποτε».[3]

Η μη ξεκάθαρη απόρριψη του διζωνικού συνεταιρισμού, αν και είναι προφανές ότι η εκπλήρωση των παραπάνω προϋποθέσεων  ακυρώνουν τη διζωνικότητα, και η διαιώνιση της παρανόησης ότι κάπως, με κάποιον τρόπο η λύση της ΔΔΟ μπορεί να υποδηλώνει  δημοκρατική διάρθρωση της πολιτείας, κράτος δικαίου και προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιτρέπει στους υποστηρικτές της ΔΔΟ να εγκλωβίζουν την κυπριακή κοινωνία στον μονόδρομο του διζωνικού συνεταιρισμού.

Ανάγκη  μετώπου

Μια μεγάλη ευκαιρία για σφυρηλάτηση και απόπειρα δημιουργίας ενός μετώπου εναντίον της ΔΔΟ καθώς και ευρύτερης ανανέωσης του κυπριακού πολιτικού σκηνικού χάθηκε το 2004. Ο Τάσος Παπαδόπουλος ελπίζοντας σε επανεκλογή με τη βοήθεια του ΑΚΕΛ, παρέμεινε στο πλαίσιο της ΔΔΟ συνάπτοντας τη συμφωνία της 8ης Ιουλίου 2006 η οποία προνοούσε ως λύση τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα με παράλληλη υποχρέωση να μην διαταραχθεί η «σωστή ατμόσφαιρα» με αποφυγή επίρριψης ευθυνών και κατηγοριών στερώντας το θύμα από το μοναδικό όπλο που έχει στη διάθεση του, να καταγγείλει το θύτη.  Οι υποστηρικτές της εν λόγω συμφωνίας ισχυρίζονταν,  ότι μόνο στον τίτλο γινόταν λόγος για ΔΔΟ ενώ στόχος της ήταν η κατάργηση της ΔΔΟ μέσω της διασαφήνισης των όρων «διζωνικότητα» και «δικοινοτικότητα». Ποια όμως τα περιθώρια εναλλακτικής  ερμηνείας της διζωνικότητας παρά η ύπαρξη δύο γεωγραφικών ζωνών υπό τον απόλυτο έλεγχο της κάθε συνιστώσας πολιτείας; Η δικοινοτικότητα σε συνδυασμό με την πολιτική ισότητα τι διαφορετικό μπορεί να σημαίνει από αξίωση συγκυριαρχίας και μόνιμου δικαιώματος αρνησικυρίας για κάθε πτυχή της κρατικής λειτουργίας; Η διαπραγμάτευση που θα γινόταν για τις ουσιαστικές πτυχές του Κυπριακού ώστε να ξεκαθαριστεί το περιεχόμενο των παραπάνω όρων, απλά, θα επιβεβαίωνε το περιεχόμενο το οποίο η Άγκυρα, διαχρονικά, αποδίδει στους όρους αυτούς. Τέλος, όταν ως στόχος έχει τεθεί, στην πρώτη δέσμη αρχών της συμφωνίας, η ΔΔΟ με πολιτική ισότητα, ποια νέα βάση λύσης θα προέκυπτε;

Ο τότε πρόεδρος του ΔΗΚΟ εκμεταλλευόμενος τις συνθήκες απείθειας των ψηφοφόρων, κυρίως, του ΔΗΣΥ αλλά και του ΑΚΕΛ στο δημοψήφισμα μπορούσε να αναλάβει πρωτοβουλίες δημιουργίας πολιτικής  κίνησης με συνεκτικό στοιχείο την αντίθεση στη ΔΔΟ και να προσπαθήσει να θέσει το Κυπριακό επί νέας βάσης. Η υπέρβαση, όμως, την ημέρα του δημοψηφίσματος δεν είχε συνέχεια.

Ενδεικτικό της στάσης αναποφασιστικότητας των πολιτικών δυνάμεων του ενδιάμεσου χώρου, της μάταιης προσπάθειας τους να συμβιβάσουν αντίθετες έννοιες και της συνακόλουθης ανημπόριας δημιουργίας ενιαίου μετώπου αποτελεί η προεκλογική συμφωνία ΔΗΣΥ-ΔΗΚΟ, στις προεδρικές  εκλογές του 2013, όπου υπήρχε αναφορά πως το πλαίσιο λύσης θα βασίζεται στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 24ης Απριλίου 2004 ( κατά της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας), στη συμφωνίας της 8ης Ιουλίου (υπέρ της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας)  και στις ομόφωνες αποφάσεις του Εθνικού Συμβουλίου της 18ης Σεπτεμβρίου 2009. Το κείμενο της 18ης Σεπτεμβρίου ενώ ορίζει ως την επιδιωκόμενη λύση τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, τονίζει ότι η παραπάνω λύση, μεταξύ άλλων, θα πρέπει να συνάδει με το διεθνές και το κοινοτικό δίκαιο (χωρίς μόνιμες αποκλίσεις)  και τις διεθνείς συμβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το ενωμένο -μετά τη λύση- κυπριακό κράτος να συνιστά  εξέλιξη της υπάρχουσας Κυπριακής Δημοκρατίας με διασφάλιση ενότητας και ανεξαρτησίας, να αποχωρήσουν οι έποικοι και να επιστρέψουν οι Έλληνες πρόσφυγες στα σπίτια τους. Αλληλοαναιρούμενο, αντιφατικό  κείμενο με τη λύση που επιδιώκει να μην έχει καμία σχέση με τις παραμέτρους που θα ήθελαν οι συντάκτες του κειμένου αυτού.  Παράμετροι οι οποίες δεν υφίστανται σε ένα πλαίσιο λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Δεν υφίσταται ΔΔΟ με το σωστό περιεχόμενο όπως υποστήριζε ο Τ. Παπαδόπουλος και όπως έχει επαναλαμβάνει κατά το παρελθόν ο Νικόλας Παπαδόπουλος. Οι λέξεις έχουν συγκεκριμένο νόημα και απορρέουν συγκεκριμένες συνέπειες. Διζωνικότητα σημαίνει πως η τουρκική πλευρά θα έχει τον απόλυτο έλεγχο στη δική της ζώνη καθώς και πλειοψηφία πληθυσμού και γης. Μοιραία αυτό ακυρώνει επιστροφή προσφύγων και αποχώρηση εποίκων. Πολιτική ισότητα συνεπάγεται την συνιδιοκτησία και τη συγκυριαρχία, άρα και την εξίσωση των αριθμητικά ανόμοιων πλευρών ακυρώνοντας τη δημοκρατία  και – μέσω του ελέγχου της Άγκυρας – την ανεξαρτησία του κράτους. Παράλληλα, υπάρχει η συνήθεια να μην γίνεται καν λόγος για όνομα λύσης με την αιτιολογία να μην «γίνουμε όμηροι σε ονοματολογία» και να δίνεται έμφαση στα χαρακτηριστικά της λύσης ωσάν οι παράμετροι της κάθε λύσης να μην καταλήγουν σε μια συγκεκριμένη περιγραφή και σε συγκεκριμένο όνομα λύσης. Η προσπάθεια προσεταιρισμού ψηφοφόρων από ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, είτε είναι δημοτικές, είτε κοινοβουλευτικές  ή ακόμα και προεδρικές εκλογές, ενθαρρύνει τους εκπροσώπους των κομμάτων του ενδιάμεσου χώρου να μην κάνουν χρήση των αντιδιζωνικών φρονημάτων τους προσπαθώντας να ισορροπήσουν μεταξύ του εθνικού συμφέροντος και του κομματικού κέρδους στενά οριζόμενου. «Ναι στη ΔΔΟ με το σωστό περιεχόμενο», «όχι στην ονοματολογία λύσης» και άλλα χαριτωμένα. Η νοοτροπία της εποικοδομητικής ασάφειας, ένδειξη αδυναμίας της Λευκωσίας στις συνομιλίες με το κατοχικό καθεστώς εμφανίζεται και στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό ως αδυναμία του ενδιάμεσου χώρου έναντι ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ. Μάταιη αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ πατρίδας, κόμματος και προσωπικών φιλοδοξιών… Η ΔΔΟ παραμένει και καθιερώνεται ως η μόνη εφικτή λύση (There is Not Alternative), έστω και αν 4 δεκαετίες έχουν αποδείξει ότι είναι εντελώς ανέφικτη.

Καταληκτικά  Σχόλια

Απελευθέρωση, αν φυσικά υπάρχει συμφωνία ότι αυτός είναι ο στόχος,  απαιτεί αγώνα διαρκείας όχι στιγμιαίες, μεμονωμένες νίκες. Για να υπάρξει διάρκεια απαιτείται μέτωπο, μόνιμη συμμαχία, όχι καιροσκοπικές συμπράξεις με τον έναν και με τον άλλον.  Όταν στην προεδρία της Δημοκρατίας βρίσκεται πρόσωπο προερχόμενο από ΔΗΣΥ ή ΑΚΕΛ,  οι εκπρόσωποι του ενδιάμεσου χώρου τείνουν να απευθύνονται, ενστικτωδώς, στον υποψήφιο του έτερου μεγάλου κόμματος  ώστε να υπάρχει αλλαγή στην πολιτική – του Κυπριακού συμπεριλαμβανομένου – δίνοντας, όμως με αυτόν τον τρόπο, νέα πνοή και νομιμοποίηση στη ΔΔΟ ως λύσης του Κυπριακού που υποστηρίζει και ο υποψήφιος του έτερου μεγάλου κόμματος.

ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ ως τα μεγαλύτερα κόμματα, όχι απαραίτητα στο επίπεδο των ιδεών – και σίγουρα όχι, όπως κατέδειξε το δημοψήφισμα του 2004, στη διαχείριση του Κυπριακού – όσο στην ύπαρξη μέσων και μηχανισμών, βρίσκονται σε  πλεονεκτική θέση να επηρεάζουν τη στάση  στελεχών των κομμάτων του ενδιάμεσου χώρου. Θέσεις και αξιώματα κολακεύουν, δημιουργούν μια διαφορετική οπτική των πραγμάτων. Θέτουν νέες προτεραιότητες. Θέσεις αλλοιώνονται. Η φρασεολογία αλλάζει. Αλλά μαζί με διαφορετικές λέξεις έρχονται και διαφορετικά νοήματα και περιεχόμενα. Κάθε λέξη έχει τη σημασία της. Δεν μπορεί να υπάρχει αδιαφορία ως προς την ονομασία της λύσης ώστε να μην καταστούμε «όμηροι της ονοματολογίας». Αποφυγή της ονομασίας λύσης αποσκοπεί στην υποστήριξη ΔΗΣΥ ή ΑΚΕΛ. Δεν υποστηρίζεται ανοικτά η ΔΔΟ για να κρατηθούν τα προσχήματα, αλλά δεν δηλώνεται και η αντίθεση σε αυτή υιοθετώντας τη θέση ότι η ονοματολογία της λύσης είναι δευτερευούσης σημασίας και εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά αυτής. Εφόσον, όμως, η θέση των ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ είναι υπέρ της ΔΔΟ τα επιμέρους χαρακτηριστικά της λύσης θα οριοθετηθούν από τα εν λόγω κόμματα υπό το πρίσμα της ΔΔΟ ακόμα και αν – για λόγους εκλογικής τακτικής – για λίγες εβδομάδες υποχωρήσει από τη δημόσια ρητορική η αναφορά σε ΔΔΟ.

Δεν σφυρηλατείται ενιαία στάση με την συχνή αλλαγή συμμαχιών και τη μεταφορά ψήφων των κομμάτων του ενδιάμεσου χώρου εναλλάξ στο ΔΗΣΥ και στο ΑΚΕΛ. Η ΔΔΟ καθιερώνεται στη συνείδηση των ψηφοφόρων του Ενδιάμεσου και το φρόνημα τους υπονομεύεται και, σταδιακά, αλλοιώνεται. Οι όποιες διαφωνίες των κομμάτων του Ενδιάμεσου είναι δευτερευούσης σημασίας χωρίς σοβαρές ιδεολογικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες ακόμα και στην περίπτωση που υφίσταντο θα συνιστούσαν πολυτέλεια για μια υπό κατοχή χώρα. Προσωπικοί υπολογισμοί και φιλοδοξίες ενθαρρύνουν τον εγκλωβισμό στον διζωνικό συνεταιρισμό για τη συντήρηση του οποίου η Λευκωσία καταβάλλει, συνεχώς νέο αντίτιμο.

ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ μπορούν να καταστούν πόλοι έλξης.  Διαθέτουν τα μέσα για να ενθαρρύνουν φιλοδοξίες, να καλλιεργήσουν  ματαιοδοξίες. Ανθρώπινες οι αδυναμίες. Μικρή η ζωή. Μικρή και η Κύπρος. Μικροί πολιτικοί. Μικροί άνθρωποι…

Πρώτη δημοσίευση, , 29 Μαΐου 2017.

[1]    Συνέντευξη στην εφημερίδα Σημερινή, 30 Απριλίου 2017,

[2] .Η εν λόγω αναφορά στο 28:48-28:55.

[3] Συνέντευξη στην εφημερίδα Φιλελεύθερος, 21-5-2017,

Posted in Uncategorized

Εκδήλωση: Η Εκκλησία και το Ιερό Σκήνωμα του Κράτους, 29/5 19.00

Το διαδικτυακό περιοδικό Αντίφωνο σε συνεργασία με τις εκδόσεις Εν Πλω διοργανώνει
τη Δευτέρα 29 Mαΐου στις 19:00 εκδήλωση-συζήτηση με θέμα:

« Η Εκκλησία και το Ιερό Σκήνωμα του Κράτους: σχέσεις των δύο θεσμών στην Ελλάδα του 2017 »

Συζητούν οι:

Θεόδωρος Δ. Παπαγεωργίου
Νομικός Σύμβουλος της Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδος

Σωτήρης Μητραλέξης
Ερευνητικός εταίρος στο Πανεπιστήμιο του Winchester
& Επίκουρος καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Πόλεως, Κωνσταντινούπολη

Βιβλιοπωλείο Εν Πλω, Εμπορικό Κέντρο ATRIUM, Χαριλάου Τρικούπη 6-10, Αθήνα

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΙΣΟΔΟΣ, προαιρετική συμβολή 5 ευρώ

Facebook event


Posted in Εκδηλώσεις

Grexit #με_τον_Κυριάκο; / Σωτήρης Μητραλέξης

(Διαβάζεται εν συναρτήσει με το προηγούμενο.)

Μια απόλυτη βεβαιότητα πλανιέται πάνω από την Ελλάδα, η απόλυτη βεβαιότητα της επερχόμενης κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη. Το μέλλον είναι άγνωστο και η μοίρα αδιαφανής, αλλά μοναδική εξαίρεση σίγουρης, δεδομένης γνώσης — αργά ή γρήγορα — μοιάζει να είναι αυτή η βεβαιότητα. Άπαντες την επικαλούνται: για άλλους αποτελεί χαράς ευαγγέλια, γη της Επαγγελίας και σωτηρία από τους μνημονιακούς κομμουνιστές, ενώ για άλλους έσχατο μπαμπούλα, παλινόρθωση της πιο σκληρής Δεξιάς (ή για την ακρίβεια, του πιο σκληρού Κέντρου), ικανό και επαρκή λόγο για να υπομείνουμε κάθε συριζαϊκότητα.

Με το παρόν σημείωμα θέλουμε να υπαινιχθούμε πως αυτή η βεβαιότητα δεν είναι και τόσο… βέβαιη — και πως, ακόμα και εάν τελικά αποδειχθεί ορθή, ίσως αυτό να μην συμβεί με τον τρόπο που φαντάζονται φίλοι και πολέμιοι.

Τι νόημα έχει αυτή η συζήτηση — που θα μπορούσε και να οριστεί ως σπέκουλα; Φυσικά και έχει νόημα, καθ’ ότι ειδάλλως συζητούμε πολιτικά πάνω σε εντελώς αυθαίρετες προσλαμβάνουσες, ή απλώς φανερώνουμε εκ νέου τη συλλογική μετα-δημοψηφισματική μας πολιτική κατατονία, όπου κανένα νόημα δεν έχει νόημα και καμία αξία δεν έχει αξία: ο χρόνος απλώς περνάει, ενώ εμείς παρακολουθούμε την αργόσυρτη κηδεία μας. Αν, λοιπόν, η βεβαιότητα του επερχόμενου μητσοτακισμού (για να συνεχίσει το μνημόνιο του Αλέξη Τσίπρα) είναι το όπιο των εκατέρωθεν πολιτικολογούντων, σαφώς και έχει νόημα να πεις όχι στα ναρκωτικά. Δεν επενδύουμε καμία βεβαιότητα στα σενάρια που θα εκθέσουμε: αντιθέτως, τα εκθέτουμε προς άρση των υπολοίπων βεβαιοτήτων.

Αρχίζουμε με την «επερχόμενη κυβέρνηση Μητσοτάκη» (σωτήρια για τους μεν, δαιμονική για τους δε). Σύμφωνα με τη δημοφιλή θεωρία, η οποτεδήποτε πτώση της κυβέρνησης Τσίπρα συνεπάγεται γραμμικά την άνοδο μιας κυβέρνησης Μητσοτάκη: το δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, έτερος μεγάλος «παίκτης» δεν υπάρχει και δεν υφίστανται οι προϋποθέσεις για την ανάδυσή του, ενώ όσον αφορά τις πολιτικές εκπλήξεις, «ό,τι έγινε, έγινε»: οι φαινομενικά τεράστιες πολιτικές ανακατατάξεις που έλαβαν χώρα τα τελευταία χρόνια εξάντλησαν τις δυνατότητες περαιτέρω μεγάλων αλλαγών. Οι φιλελεύθεροι/κεντρώοι/«σοβαροί» θα προσθέσουν εδώ και το εξής twist, ότι το ελλαδικό ανάλογο των φοβερών ανακατατάξεων που εκδιπλώνονται αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη και στον κόσμο (Brexit, Trump, κρίσιμες εκλογές στη Γαλλία, υφέρπουσα αστάθεια στην Ιταλία κλπ.) δεν το αναμένουμε στο μέλλον, αλλά έχει ήδη συμβεί το 2015 και ηττηθεί, άρα από ‘δω και μπρος business as usual: οι «παλαβοί ψευδολόγοι επικίνδυνοι λαϊκιστές» εξελέγησαν ήδη το 2015, απεδείχθη το έωλο των θέσεών τους και συμμορφώθηκαν χρεωκοπώντας πολιτικά, «όπως οι λαϊκιστές πάντοτε νομοτελειακά θα πάθουν».

Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι το εξής, ειδικά δε αν η κυβέρνηση Τσίπρα κρατήσει τουλάχιστον μέχρι το καλοκαίρι του 2018: την ώρα που παντού εγείρονται αρκετά πρωτοφανείς εκλογικοί/πολιτικοί άξονες υπερεθνικά οριζόμενης πολιτικής από τη μία εναντίον εδαφικά προσδιορισμένου πολιτικού ελέγχου και εντολής από την άλλη (αυτό που ονομάζουμε δημοκρατική, εθνική, λαϊκή κυριαρχία), την ώρα που σχεδόν παντού υψώνεται και συχνότατα κατισχύει η συνειδητή επιδίωξη της αστάθειας έναντι ενός ανεπαρκούς, αποτυχημένου «μετριοπαθούς» (δηλαδή: ακραιοκεντρώου) business as usual, πώς θα είναι εφικτό να κονταροχτυπηθούν στην Ελλάδα δύο κόμματα πλήρως προσαρμοσμένα στον έναν από αυτούς τους δύο άξονες οι οποίοι μοιάζουν να ορίζουν αντιθετικά το πολιτικό παιγνίδι, χωρίς ουσιαστική εκπροσώπηση του δεύτερου; Είναι εφικτό να συμβεί οξεία εκλογική διαμάχη μεταξύ… συναινούντων ενηλίκων μνημονιακών κομμάτων, χωρίς σοβαρή εκπροσώπηση άλλης και ευμεγέθους εναλλακτικής στην αρένα; Επί ποιας βάσης θα λάμβανε χώρα αυτή η διαμάχη; Δεν υποτίθεται πως η φύση απεχθάνεται το κενό; Το ερώτημα εδώ δεν αφορά το γιατί δεν υλοποιούνται οι εκάστοτε θεωρίες για το πώς λειτουργεί η πολιτική διαμάχη, είναι καθαρά πρακτικό: πώς είναι δυνατόν να τεχνουργηθεί η πόλωση «στα σημεία» μεταξύ εξαιρετικά ομοίων και έξωθεν προκαθορισμένων προτάσεων διαχείρισης/υποδοχής επιτροπείας;

Το αδιέξοδο αυτό το βλέπουμε ήδη στον πολιτικό διάλογο: αφού σε όλα τα «μεγάλα» θέματα υπάρχει κατ’ ουσίαν πλήρης συναίνεση και αδιόρατες μόνο διαφορές ανάμεσα σε ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ, μεγεθύνονται κωμικά και εκατέρωθεν οι δευτερεύουσες διαφορές για να πάρουν την θέση τους: οξύνεται μια ρητορική αριστεράς/δεξιάς ακόμα και χωρίς συγκεκριμένη βάση, αλλά μάλλον περισσότερο ως ιστορική μνήμη και συναισθηματικά αντανακλαστικά. Κεντρικό ζήτημα πολιτικής διαμάχης γίνεται άλλοτε το σχεδιασμένο επί Σαμαρά νέο πρόγραμμα σπουδών στα θρησκευτικά, άλλοτε ακόμα σκιαμαχούν για τους πρώτους έξι μήνες του 2015, ενίοτε συμπυγνύεται «μέτωπο της λογικής ενάντια στον λαϊκισμό», κ.ο.κ.

Και αν η ανάγκη έστω προσχηματικά πραγματικών διαφορών–σε μείζονα θέματα, όχι σε τεχνητώς διογκούμενα ελάσσονα–ανάμεσα στα αντίπαλα κόμματα υφίσταται ούτως ή άλλως, αυτή πολλαπλασιάζεται ριζικά μέσα στο παγκόσμιο κλίμα αστάθειας, αλλαγών, απρόβλεπτων αποτελεσμάτων εκλογικών αναμετρήσεων. Πέραν της δυναμικής τέτοιων ανατροπών που ούτως ή άλλως δημιουργείται (όσο κι αν οι «κεντρώοι» χρησμολογούν πως αυτή η δυναμική έχει ήδη εξαντληθεί στη χώρα μας από το 2015), η αποικιακής λογικής Ελλάδα συμμορφώνεται πάντοτε–με μια κάποια χρονοκαθυστέρηση–με τις διεθνείς πολιτικές τάσεις. Και η τάση πλέον δεν είναι η σταθερότητα, αλλά η έλλειψη αυτής. Δεν είναι το μηντιακά προβλεπόμενο, αλλά το «λαϊκιστικά» απρόβλεπτο.

«Ναι, αλλά ποια απρόβλεπτη σήμερα δύναμη θα διεκδικούσε την πρώτη/δεύτερη θέση; Τα πολιτικά κουκιά είναι μετρημένα.» Θυμίζουμε εδώ ότι το πολιτικό φαινόμενο του Μπέπε Γκρίλο στην Ιταλία εμφανίστηκε από το πουθενά και ανδρώθηκε κατ’ ουσίαν σε δύο μήνες. Υπό τις παρούσες συνθήκες βαλτώματος, σαφώς και είναι εφικτό να εμφανιστεί μια ταχύτατα ανερχόμενη δύναμη έξωθεν του πολιτικού πλαισίου–για καλό ή για κακό…

Η βεβαιότητα λοιπόν της νομοτελειακής εναλλαγής Τσίπρα-Μητσοτάκη αντιμετωπίζει ένα οξύτατο πρόβλημα πολιτικού ρεαλισμού, το οποίο μεγεθύνεται όσο παρέρχονται οι μήνες και όσο μακρύτερα τοποθετούνται οι εκλογές. Το λογικό παράδοξο δύο κομμάτων που σε συνθήκες κρίσης (διότι άλλοι οι κανόνες των ομαλών συνθηκών, του ό,τι υποτίθεται πως γνωρίσαμε ως «παχιές αγελάδες» για την μεσαία τάξη) διεκδικούν με περίπου την ίδια κατ’ ουσίαν πλατφόρμα αθροιστικά πολύ περισσότερο από την απόλυτη πλειοψηφία στην κάλπη, με τις λοιπές ψήφους να διαμοιράζονται σε εξ ίσου αδιαφοροποίητα κόμματα ή σε ένα αρχιπέλαγος μικρών κομμάτων σε κρίση αντιμνημονιακής ταυτότητας, μοιάζει δυσεπίλυτο. Πιο πολύ μοιάζει να οδηγεί, αν όχι στην νίκη ενός εντελώς απρόβλεπτου σήμερα και ανατρεπτικού (για καλό ή για κακό) πόλου απέναντι σε μείζονες μεν κατακερματισμένες δε μνημονιακές δυνάμεις, τότε σε «μεγάλους συνασπισμούς» ή «οικουμενικές κυβερνήσεις» που δεν συνεπάγονται τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως πρωθυπουργό–αλλά τρίτο πολιτικό ή τεχνοκρατικό πρόσωπο, ή και τον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος με όσα ορθά στηλιτεύονται ως «κόλπα σχολικού δεκαπενταμελούς» έχει καταφέρει να διατηρήσει εντυπωσιακή παρά φύσιν κοινωνική συναίνεση.

Η εικόνα μιας χώρας σε παρατεταμένη κρίση που, ενώ ο κόσμος μεταβάλλεται ταχύτατα, θα πραγματοποιήσει εκλογές με αδιαφοροποίητη την κυρίως ατζέντα των δύο κεντρικών δυνάμεων, χωρίς καμία πραγματική εναλλακτική, είναι εικόνα πολιτικού και κοινωνικού γηροκομείου. Και αυτό θα μπορούσε να αποτελεί ίσως τη μόνη εξήγηση υλοποίησης ενός τέτοιου ενδεχομένου: δηλαδή, το δημογραφικό προφίλ των ψηφοφόρων, με ηλικιακά γερασμένους πολίτες που αφ’ ενός δεν «ρισκάρουν», αφ’ ετέρου δεν πολυενδιαφέρονται για το τι θα γίνει μετά από την εποχή τους, ενώ τα νεώτερα και πιο δυναμικά στοιχεία της κοινωνίας έχουν μεταναστεύσει εγκαίρως. Ναι: αν είμαστε μια οριστικά πεθαμένη κοινωνία, τότε η ομαλή εναλλαγή κυβερνήσεων ριζοσπαστικά μνημονιακής αριστεράς και Κυριάκου Μητσοτάκη είναι καθ’ όλα εφικτή.

(Εφικτή, χωρίς όμως αυτοδυναμίες: και τότε, με ποιον θα συγκυβερνούσε η Νέα Δημοκρατία; Με το Ποτάμι που στερεύει οριστικά και δύσκολα θα έφτανε τον πήχυ του 3%; Με τον μετα-πασοκικό χώρο που ελίσσεται κατά όχι πάντοτε προσδιορίσιμο τρόπο και στόχο; Με μόνη ελπίδα συγκυβέρνησης τον Βασίλη Λεβέντη;)

Έστω, όμως, ότι η προφητεία είναι αληθινή και ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα σχηματίσει οψέποτε κυβέρνηση. Τι θα πράξει αυτή η κυβέρνηση; Στο μυαλό των πλέον αφελέστερων υποστηρικτών του, «επιτέλους το μνημόνιο θα εφαρμοστεί σωστά και αναπτυξιακά, άρα θα πετύχει, ενώ οι εταίροι θα αναγνωρίσουν αμέσως την σοβαρότητα και την καλή του μεταρρυθμιστική θέληση, με όλες τις ελαφρύνσεις και διευκολύνσεις που αυτό συνεπάγεται». Έτσι θα βγούμε από το Μνημόνιο σε πλήρη ανάπτυξη, διότι το Μνημόνιο στη θεωρία είναι σωστό, απλώς δεν εφαρμόστηκε σωστά… Η πίστη σε αυτό το σενάριο είναι τόσο εμφανώς θρησκευτικής υφής, ώστε δεν κλονίζεται όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπερηφάνως τουητάρει πως «και χωρίς τη συμφωνία των εταίρων, η κυβέρνησή μου θα μειώσει τους φόρους».

Όλα αυτά βέβαια επιδεικνύουν εκπληκτική εκούσια τυφλότητα απέναντι στο εξής απλό και εγκαίρως διαγνωσμένο: ότι το τρέχον Μνημόνιο, με τους εν γένει παλαβούς αριθμούς του και το νοσηρά σαδιστικό πλεόνασμα 3,5% το οποίο δεν πετυχαίνουν τα κράτη που μας το προτείνουν (!), δεν έχει ως στόχο να πετύχει. Κανένας οικονομολόγος που σέβεται τον εαυτό του δεν αποδίδει σταγόνα ρεαλισμού στην αντίληψη πως το τρέχον Μνημόνιο είναι εφαρμόσιμο, και αν εφαρμοστεί πετυχαίνει, με το πρόγραμμα να φτάνει στο τέλος του. Η επιτυχία του τρέχοντος προγράμματος είναι το Grexit. Είναι η εξάντληση της ίδιας της δυνατότητας της χώρας να συνεχίσει να υφίσταται εντός των προγραμμάτων, με αποτέλεσμα να εξωθηθεί στο να διεκδικήσει η ίδια το Game Over. Είναι η μακροπρόθεσμη προοπτική του δόκτωρος Σόιμπλε, ο οποίος–πολύ σοφά–θα προτιμούσε μια «μικρή ευρωζώνη/μεγάλη μαρκο-ζώνη» των πλεονασματικών κρατών.

Χιλιοδιαπιστωμένο: παρά τα θεατρικά ιντερλούδια των συχνών μπρα ντε φερ κυβέρνησης-τρόϊκας και των εκτενών μονοπράκτων του Eurogroup, η μεταδημοψηφισματική κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είναι μάλλον ο καλύτερος εταίρος των εταίρων, καλλιεργώντας το φιλέταιρόν τους: εφαρμόζει τα συμφωνηθέντα στο βαθμό που κανείς μπορεί ρεαλιστικά να αναμένει την εφαρμογή τους, διατηρώντας την κοινωνική αντίσταση απέναντι σε εξαιρετικά βίαιες μεταβολές σε ένα σαγηνευτικά εκπληκτικό μίνιμουμ (ούτε οι αλλαγές που επιφέρουν τα μνημόνια ούτε οι συνέπειες αυτών των αλλαγών δύνανται να είναι πλέον πρώτη είδηση, επιβεβαιώνοντας πλήρως το ειρωνικό φιλελέ μάντρα ότι «επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ δεν λιποθυμούν πλέον τα παιδιά στα σχολεία»). Ο μόνος λόγος για μια ξαφνική εναλλαγή διακυβέρνησης μετά από μια απόδραση ή εκδίωξη Τσίπρα δεν θα ήταν, φυσικά, για να στρωθεί με ροδοπέταλα η επιτυχής έξοδος από τα προγράμματα διάσωσης στα πόδια ενός ακραιοκεντρώου («και όχι δεξιού», όπως πάντοτε θα σπεύσει να θυμίσει) μεταρρυθμιστή, αλλά μάλλον για να παιχθεί η τελευταία πράξη τους, η συνεπής τους απόληξη: το Grexit, το Grexit #με_τον_Κυριάκο.

Η τελευταία σκηνή μιας τραγωδίας έχει πάντοτε και κάποια στοιχεία κωμωδίας: έτσι, εάν και όταν συμβεί το Grexit-σα-στυμμένη-λεμονόκουπα με όλην του την τότε καταστροφικότητα ακριβώς λόγω συνεπούς εφαρμογής του Μνημονίου (και άρα τελεσίδικης έκλειψης κάθε μηχανισμού ασφαλείας), θα είναι πρώτοι οι ευρωμνημονιακοί που, απευθυνόμενοι στους λογής λογής εξωΤΙΝΑϊκούς, θα φωνάξουν: «είδατε; Πέρασε το δικό σας. Εφαρμόστηκε η δική σας γραμμή. Το αίμα στα παιδιά σας και στα παιδιά των παιδιών σας».

Τελικά, είναι πιθανό να έχουμε αργά ή γρήγορα κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη για να συνεχίσει το μνημόνιο του Αλέξη Τσίπρα; Σαφώς πιθανό. Ουδόλως απίθανο. Εξίσου ουδόλως απίθανο είναι το να μην έχουμε. Ή το να έχουμε Grexit #με_τον_Κυριάκο. Καμία βεβαιότητα, για τίποτα. Αν κάτι κερδίζουμε με αυτή τη διαπίστωση, αυτό είναι η επίγνωση πως η υποκατάσταση της πολιτικής με την οιωνοσκοπία έχει μάλλον διαφανή αιτιώδη σχέση με την πρωτοφανή εσωστρέφεια κάθε ενδεχομένου φορέα εναλλακτικής πρότασης–ώρα, λοιπόν, να παύσει.


Αναδημοσιευμένο από την Huffington Post, προηγούμενη, συντομώτερη εκδοχή του κειμένου δημοσιεύθηκε στο Unfollow 62.

Posted in Άρθρα_Τοποθετήσεις